1.
NORMEN EN WAARDEN

VERKEERDE BENAMING: De "normen en waarden" staan tegenwoordig nogal in de belangstelling. Maar de benaming is eigenlijk niet correct. Die zou "waarden en normen" moeten zijn. Want er worden pas normen geformuleerd als er waarden bestaan die beschermd moeten worden.

Toch spreekt men om de een of andere reden van de normen en waarden. Onder die naam zijn ze nu eenmaal ingeburgerd. Dus daar zullen we ons maar bij houden.

HET ONTSTAAN VAN NORMEN EN WAARDEN: Mensen hebben elkaar in veel opzichten nodig. Van lieverlee ontstaan er daarom allerlei stilzwijgende afspraken over rechten en plichten, met andere woorden over de ongeschreven regels, die we tegenwoordig normen en waarden noemen. Die normen en waarden maken dat iedereen weet wat hij van de kant van anderen kan en mag verwachten, en ook wat anderen op hun beurt van hem verwachten.

In een omgeving waarin men zich van jongs af aan thuis voelt, zal de logica van de daar geldende normen en waarden meestal wel voor iedereen duidelijk zijn. Gewoonlijk stemmen de meeste mensen er dan ook mee in, en houden zich er in het algemeen zo goed mogelijk aan. Die vorm van normen en waarden wordt vaak wel "moraal" genoemd.

MORAAL: Maar het is niet altijd zo vanzelfsprekend. Niet iedereen stemt in met de algemeen geldende normen en waarden, en niet iedereen houdt zich eraan, zeker niet als de vertrouwde sociale verbanden verbroken worden. Ook gaan bepaalde mensen aan anderen vertellen "hoe het eigenlijk hoort", zonder een acceptabele uitleg te geven. Dat kan de vorm van betutteling aannemen waardoor men er een hekel aan krijgt.

Bovendien zou de moraal, als de omstandigheden veranderen, telkens aangepast moeten worden. Dat gebeurt vaak niet, en dan gaan mensen zich ertegen verzetten. Het zijn dan echter niet alleen de verouderde "regels" die ze naast zich neer gaan leggen. Ook regels die ze lastig of onaangenaam vinden, of waar ze liever niet over nadenken, worden dan aan de kant gezet.

UIT DE TIJD: Dit heeft er zelfs enige tientallen jaren geleden toe geleid dat het hele onderwerp moraal "ouderwets" en "uit de tijd" werd genoemd. Volgens die opvatting moesten mensen hun innerlijke gevoelens kunnen botvieren. Moraal, en onderscheid tussen goed en kwaad, werden beschouwd als een belemmering daarvoor.

Dat die opvatting verkeerd was, is de afgelopen tijd wel duidelijk geworden. De maatschappij is onveilig en onbetrouwbaar geworden. Er wordt dan ook door steeds meer mensen geroepen om "herstel van de normen en waarden".

pagina 1